อุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ

ความเป็นมาของอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ เมื่อ พ.ศ. 2510 พระครูสุภัทรธรรมาภิรม (วิธูร ธรรมวโร) เจ้าอาวาสวัดราษฎร์เจริญ อำเภอเกาะพงัน ได้ริเริ่มก่อตั้ง "วนอุทยานการุณเมตต์" บริเวณน้ำตกแพง บ้านมะเดื่อหวานหมู่ 3 ตำบลเกาะพงัน อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเห็นว่าพื้นที่บริเวณน้ำตกแพงมีความอุดมสมบูรณ์ มีป่าไม้และสัตว์ป่าชุกชุม และได้เริ่มมีชาวบ้านเข้าไปบุกรุก จับจองพื้นที่ เพราะบริเวณน้ำตกแพงอยู่ใกล้ที่ชุมชน พระครูสุภัทรธรรมาภิรมได้ร่วมมือกับชาวบ้าน พระเณรเข้าไปตกแต่งสถานที่ ปรับปรุงให้เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจของประชาชนทั่วไป มีการตัดถนนเข้าสู่ตัวน้ำตกระยะทาง 1 กิโลเมตร ได้รับความร่วมมืออย่างดีจากเจ้าของที่ที่ถนนตัดผ่าน และได้ชี้แจงให้ผู้ที่บุกรุกบริเวณน้ำตกแพงให้ร่วมการอนุรักษ์แทนการทำลาย พ.ศ. 2520 พระครูสุภัทรธรรมาภิรม ได้มอบ " วนอุทยานการุณเมตต์" ให้กับกรมป่าไม้ เหตุเนื่องจากมีปัญหาจากผู้ที่ไม่หวังดี ได้กล่าวหาและโจมตีว่า พระครูสุภัทรธรรมาภิรมย์ นำพื้นที่ดังกล่าว เป็นที่ซ่อมสุมผู้คนและอาวุธ ของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ เพื่อล้มล้างประชาธิปไตย ซึ่งในเวลานั้นกำลังเป็นปัญหาใหญ่ของชาติ ทำให้พระครูสุภัทรธรรมาภิรมย์ตัดสินใจนำพื้นที่มอบให้กับกรมป่าไม้และกรมป่าไม้ก็ได้ประกาศเป็น " วนอุทยานน้ำตกแพง" พ.ศ. 2530 นายประทีป ทวยเจริญ สมาชิกสภาจังหวัดเขตอำเภอเกาะพงัน ได้มีหนังสือถึงกรมป่าไม้ พื้นที่ของเกาะพงันซึ่งเป็นป่าสงวนแห่งชาติป่าเกาะพะงัน มีธารน้ำตก ป่าไม้และสัตว์ป่าที่อุดมสมบูรณ์ สามารถที่จะพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวต่อไปในอนาคตจึงเสนอให้กรมป่าไม้ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2532 กรมป่าไม้ได้มีคำสั่งให้นายชัยชนะ วิชัยดิษฐ เจ้าพนักงานป่าไม้ 4 (ตำแหน่งในขณะนั้น) ดำเนินการสำรวจพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติเกาะพงัน และป่าน้ำตกธารเสด็จ ป่าเขาลาดไม้แก้ว ป่าเขาค่าย ป่าเขาหินนก ป่าแหลมนายโพธิ - แหลมกะทะคว่ำ และป่าเขาไฟไหม้ เพื่อเตรียมการประกาศเป็น " อุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ " พ.ศ. 2540 นายชัยสันท์ หิรัญสาลี เจ้าหน้าที่บริหารงานป่าไม้ 6 (ตำแหน่งในขณะนั้น) ได้เสนอเพิ่มพื้นที่บริเวณเกาะเต่าบางส่วน และหมู่เกาะทางทะเลบางส่วนที่สมควรอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลไว้ประมาณ 10 เกาะ สถานภาพ ปัจจุบันอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ สังกัดส่วนอุทยานแห่งชาติทางทะเล สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ กรมป่าไม้ เป็นอุทยานแห่งชาติเตรียมการประกาศในพระราชกฤษฎีกาเพื่อกำหนดพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าเกาะพงัน และบริเวณใกล้เคียงเป็นอุทยานแห่งชาติ สถานที่ตั้ง อุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ อยู่ในท้องที่ ตำบลบ้านใต้ ตำบลเกาะพงัน ตำบลเกาะเต่า และบางส่วนของตำบลอ่างทอง อำเภอเกาะสมุย ที่ทำการอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ ตั้งอยู่เลขที่ 108 หมู่ที่ 3 ตำบลเกาะพงัน อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี โทร. (077) 238-275 ที่ตั้งและอาณาเขต พื้นที่ทำการสำรวจ เป็นพื้นที่ป่าของอำเภอเกาะพงัน เป็นพื้นที่ป่าหย่อมเล็ก หย่อมน้อยกระจัดกระจายอยู่ทั่วพื้นที่เกาะ อยู่ระหว่างเส้นลองจิจูดที่ 9.40 - 9.48 เหนือ และเส้นละติจูดที่ 99.58 - 100.05 ตะวันออก ประกอบด้วยป่าดังนี้ 1. ป่าสงวนแห่งชาติ ป่าเกาะพงัน ในท้องที่หมู่ที่ 7 ตำบลเกาะพงัน หมู่ที่ 2, 3, 4, และ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งได้ประกาศเป็นป่าสงวนแห่งชาติตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 1030 พ.ศ. 2526 ออกตามความในพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 100 ตอนที่ 206 ลงวันที่ 31 ธันวาคม 2526 ) มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 24,450 ไร่ หรือ 39.12 ตารางกิโลเมตร 2. ป่าน้ำตกธารเสด็จ ในท้องที่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี ได้ประกาศเป็นที่สาธารณะประโยชน์ ประกาศโดยพระสุนทรวรนาถ นายอำเภอสุราษฎร์ธานี มลฑลนครศรีธรรมราช ตามประกาศที่ 129 ลงวันที่ 6 พฤศจิกายน 2475 ลำดับแปลงที่ 20 มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 574 หรือ ประมาณ 0.92 ตารางกิโลเมตร 3. ป่าเขาตาหลวง ในท้องที่หมู่ที่ 35.7 ตำบลเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานีเป็นป่าธรรมชาติ ที่ยังไม่ได้ประกาศจัดตั้งเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ยังคงมีสภาพเป็นป่าตามกฎหมายป่าไม้ พ.ศ. 2484 มีเนื้อที่ประมาณ 3,125 ไร่ หรือประมาณ 5 ตารางกิโลเมตร 4. ป่าเขาหินนก ในท้องที่หมู่ที่ 4 ตำบลเกาะพงัน อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นป่าธรรมชาติที่ยังไม่ได้ประกาศจัดตั้งเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ยังคงมีสภาพเป็นป่าตามกฎหมายป่าไม้ พ.ศ. 2484 มีเนื้อที่ประมาณ 625 ไร่ หรือประมาณ 1 ตารางกิโลเมตร 5. ป่าเขาค่าย ในท้องที่ หมู่ที่ 4 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นป่าธรรมชาติที่ยังไม่ได้ประกาศจัดตั้งเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ยังคงมีสภาพเป็นป่าตามกฎหมายป่าไม้ พ.ศ. 2484 มีเนื้อที่ประมาณ 1,875 ไร่ หรือประมาณ 3 ตารางกิโลเมตร 6. ป่าแหลมนายโพธิ - แหลมกะทะคว่ำ ในท้องที่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นป่าธรรมชาติที่ยังไม่ได้ประกาศจัดตั้งเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ยังคงมีสภาพเป็นป่าตามกฎหมายป่าไม้ พ.ศ. 2484 มีเนื้อที่ประมาณ 1 ตารางกิโลเมตร 7. ป่าเขาลาดไม้แก้ว ในท้องที่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นป่าธรรมชาติที่ยังไม่ได้ประกาศจัดตั้งเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ยังคงมีสภาพเป็นป่าตามกฎหมายป่าไม้ พ.ศ. 2484 มีเนื้อที่ประมาณ 2,500 ไร่ หรือประมาณ 4 ตารางกิโลเมตร 8. ป่าเขาไฟไหม้ ในท้องที่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นป่าธรรมชาติที่ยังไม่ได้ประกาศจัดตั้งเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ยังคงมีสภาพเป็นป่าตามกฎหมายป่าไม้ พ.ศ. 2484 มีเนื้อที่ประมาณ 150 ไร่ หรือประมาณ 0.24 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ป่าที่ทำการสำรวจจำนวน 8 ป่า รวมเนื้อที่ทั้งสิ้นประมาณ 33,924 ไร่ หรือประมาณ 54.28 ตารางกิโลเมตร คิดเป็น 32.31 เปอร์เซ็นต์ ของพื้นที่เกาะทั้งหมด พื้นที่ทางทะเลรอบเกาะพะงัน 126,875 ไร่ (203 ตร.กม) 9. เกาะว่าวน้อย, ว่าวใหญ่ เกาะตุงกู - ตุงกา ซึ่งอยู่ติดกับอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทองเป็นบริเวณที่มีระบบนิเวศวิทยาใต้น้ำอย่างอุดมสมบูรณ์ เนื้อที่ประมาณ พื้นที่บนบกประมาณ 625 ไร่ (1 ตารางกิโลเมตร) พื้นที่ทะเล 19,375 ไร่ (31 ตารางกิโลเมตร) 10. เกาะคอม้า ซึ่งห่างจากเกาะพงันไปทางทิศใต้ประมาณ 1 กิโลเมตร เนื้อที่ทางบกประมาณ 125 ไร่ (0.2 ตร.กม.) ตะวันตกเฉียงเหนือ 11. เกาะแตนอก - เกาะแตใน ซึ่งอยู่ห่างจากเกาะพงันไปทางทิศตะวันตกประมาณ 1 กิโลเมตร เนื้อที่ทางบกประมาณ 156 ไร่ ( 0.24 ตร.กม.) 12. เกาะเต่า อยู่ห่าง จากเกาะพงันไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ 50 กิโลเมตร สำรวจเอาเฉพาะบางส่วนของเกาะเต่าด้านทิศตะวันออกเนื้อที่ทางบกประมาณ 5,625 ไร่ (9 ตารางกิโลเมตร) พื้นที่ทางทะเล 66,875 ไร่ (107 ตารางกิโลเมตร) 13. พื้นที่ทางทะเลรอบเกาะพงัน 126,875 ไร่ (203 ตร.กม.) อยู่ห่างเกาะพงันไปทางทิศเหนือประมาณ 15 กม. เนื้อที่ทางทะเล 625 ไร่ (1 ตร.กม.) ลักษณะทางภูมิศาสตร์ทั่วไป อุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ ตั้งอยู่บนเกาะพะงัน อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดสุราษฎร์ธานี บริเวณ ตอนกลางของอ่าวไทย ห่างจากอำเภอเมืองประมาณ 80 กม.ห่างจากเกาะสมุย ประมาณ 20 กม. และห่างจากอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทองประมาณ 25 กม. ตั้งอยู่บริเวณเส้นรุ้งที่ 9 45 เหนือ และเส้นแวงที่ 100 05 ตะวันออก ประกอบด้วย เกาะพะงัน เกาะแตนอก, เกาะแตใน, เกาะม้า, เกาะตุงกู - ตุงกา, เกาะว่าวใหญ่, และเกาะเต่า ที่อยู่ห่างไปทางทิศเหนือของเกาะพะงัน ประมาณ 30 กม. เกาะพะงันตั้งอยู่ชายฝั่งทะเลด้านตะวันออก ซึ่งเป็นชายฝั่งทะเลยกตัว และชายฝั่งทะเลเปิดของคาบสมุทร เป็นส่วนติดต่อกับเทือกเขาหลวง เขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี และจังหวัดนครศรีธรรมราช เกาะพะงันเป็นส่วนเหนือสุดของหินแกรนิตของเทือกเขาที่โผล่ให้เห็น ภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูงมีอาณาเขตตั้งแต่ใจกลางเกาะแผ่ปกคลุมพื้นที่ ส่วนใหญ่ 77 % เป็นเทือกเขาทอดแนวจากทิศเหนือสู่ทิศใต้ สภาพทั่วไปเป็นภูเขาสลับซับซ้อนมีที่ราบตามหุบเขาและบริเวณอ่าวต่าง ๆ รอบเกาะ ประกอบด้วยยอดเขาที่สำคัญได้แก่ - ยอดเขาตาหลวง อยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือสูง 478 เมตร - เขาหรา อยู่ทางทิศเหนือ สูง 627 เมตร - เขากินนอน อยู่ทางทิศเหนือ สูง 438 เมตร - เขาบ้านไฟไหม้ อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ สูง 240 เมตร - เขาลาดไม้แก้ว อยู่ทางทิศตะวันออก สูง 378 เมตร สำหรับเกาะเต่านั้น พื้นที่ของเกาะเป็นป่าดิบแล้วสภาพทั่วไปเป็นภูเขาสูง มีที่ราบเล็กน้อยทางทิศตะวันตก มีลำธารสายสั้น ๆ ที่มีน้ำไหลเฉพาะฤดูฝน ส่วนปะการังมีความอุดมสมบูรณ์สูง น้ำมีความใสมาก ปะการังกระจายอยู่ทั่วไปรอบเกาะ ในส่วนของเกาะตุงกู - ตุงกา และเกาะว่าว เป็นเกาะที่อยู่ติดต่อกับหมู่เกาะต่าง ๆ ของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง ลักษณะของเกาะเป็นเกาะหินปูน มีความสวบงามและแปลกตาคล้าย ๆ กับกำแพงขนาดยักษ์ ตั้งอยู่กลางน้ำ ปะการังส่วนใหญ่เป็นประเภทปะการังหินลูกช้างและปะการังสมอง เส้นทางคมนาคม (1) ทางหลวงแผ่นดิน (ไม่มี) (2) ทางหลวงจังหวัด (ไม่มี) (3) ทาง รพช. จำนวน 1 สาย ระยะทาง 10 กิโลเมตร สภาพเป็นถนนคอนกรีตระยะทางยาวประมาณ 8 กิโลเมตร ใช้ได้ตลอดปี (4) ทางหลวงชนบท จำนวน 4 สายคือ 4.1 จากท่าเทียบเรือบ้านท้องศาลา หมู่ที่ 1 ตำบลเกาะพะงัน ถึงบ้านโฉลกหลำ หมู่ที่ 7 ตำบลเกาะพะงัน ระยะทางประมาณ 11 กิโลเมตร สภาพเป็นถนนลาดยางกว้างประมาณ 6 เมตร 4.2 จากท่าเทียบเรือบ้านท้องศาลา หมู่ที่ 1 ตำบลเกาะพะงันถึง บ้านศรีธนู หมู่ที่ 8 ตำบลเกาะพะงัน ระยะทางประมาณ 7 กิโลเมตร สภาพเป็นถนนคอนกรีตกว้าง 6 เมตร 4.3 จากท่าเทียบเรือบ้านท้องศาลา หมู่ที่ 1 ตำบลเกาะพะงัน ถึงบ้านค่าย หมู่ที่ 4 ตำบลบ้านใต้ ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร สภาพเป็นถนนคอนกรีตประมาณ 6 เมตร 4.4 จากบ้านใต้ หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านใต้ถึงบ้านท้องตาปาน หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร สภาพเป็นดิน ผ่านเนินเขาสูงชัน กว้างประมาณ 4 เมตร ขณะนี้มีโครงการปรับปรุงระบบถนนภายในอำเภอเกาะพะงัน เพื่อให้สามารถติดต่อระหว่างตำบลและหมู่บ้านต่าง ๆ กันได้ทั่วถึง (5) ทางน้ำ จากสุราษฎร์ธานีถึงเกาะพะงันระยะทางประมาณ 100 กิโลเมตรปัจจุบันมีเรือโดยสาร 3 ประเภท 5.1 เรือด่วน เป็นเรือโดยสารขนาดกลางจุคนโดยสารประมาณ 150 คน บริการวันละ 4เที่ยว ( ไป 2 กลับ 2) ระยะทางการเดินทางจากสุราษฎร์ธานีถึงเกาะพะงันประมาณ 4.30 ชั่วโมง 5.2 เรือนอน เป็นเรือโดยสารธรรมดาและขนส่งสินค้า เป็นแบบสองชั้น จุผู้โดยสารประมาณ 160 คน เดินทางในช่วงกลางคืน จัดที่นอนสำหรับผู้โดยสารทุกคน มีบริการทุกคืน ระยะการเดินทางจากสุราษฎร์ธานีถึงเกาะพะงันประมาณ 8 ชั่วโมง 5.3 เรือเฟอร์รี่ เป็นเรือโดยสารและขนส่งสินค้าขนาดใหญ่ จุผู้โดยสารประมาณ 500 คน รวมทั้งรถยนต์ รถบรรทุก ประมาณ 50 คัน มีบริการ2 บริษัทคือ บริษัทราชาเฟอร์รี่ และบริษัทซีทรานเฟอร์รี่ วันละ 6 เที่ยว ระยะการเดินทางจากสุราษฎร์ธานีถึงเกาะพะงันประมาณ 3.30 ชั่วโมง แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ น้ำตกแพง เป็นน้ำตกที่เกิดจากเทือกเขาบริเวณบ้านมะเดื่อหวาน ไหลจากหน้าผาสูง ลดหลั่นลงตามโขดหิน มีความสวยงามมาก มีน้ำตลอดปี และเป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยวทั่วไป และเป็นที่ตั้งที่ทำการอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ ตั้งอยู่หมู่ที่ 3 บ้านมะเดื่อหวาน สามารถเดินทางมาจากท่าเรือบ้านท้องศาลา ตามเส้นทางท้องศาลา - บ้านโฉลกหลำ ระยะทางประมาณ 3 กิโลเมตร ค่าโดยสารรถคนละ 30 บาท มีถนนเข้าถึงน้ำตก หรือโดยรถส่วนตัวก็สามารถเดินทางถึงตัวน้ำตกแพงโดยสะดวก มีนักท่องเที่ยวนิยมเข้าไปเที่ยวชมและพักผ่อนหย่อนใจอยู่เป็นประจำ และสภาพป่าไม้บริเวณใกล้เคียง มีความอุดมสมบูรณ์สูง เส้นทางศึกษาธรรมชาติน้ำตกแพง -จุดชมวิว -โดมศิลา เส้นทางศึกษาธรรมชาติเริ่มจากน้ำตกแพงน้อยซึ่งเป็นน้ำตกขนาดเล็ก สูงประมาณ 20 เมตร แล้วเดินลัดเลาะไปตามทางเดินเลียบตัวน้ำตก ผ่านชั้นน้ำตกต่าง ๆ คือ ธารน้ำรัก ธารสองแพร่ง ธารกล้วยไม้ หนึ่งในสายธารเล็ก ๆ ของสายน้ำตกแพง แพง ภาษาถิ่นหมายถึง เพิงหินเล็ก ๆ ที่ลดหลั่น ลงมาตามโขดหิน ซึ่งความสวยงามของชั้นนี้อยู่ที่พันธุ์กล้วยไม้ป่าที่ขึ้นอยู่หนาแน่น รวมทั้งเฟิร์นชนิดต่างๆ เช่น เฟิร์นก้านดำ เฟิร์นสามร้อยยอด ซึ่งเป็นเฟิร์นที่มักจะขึ้นอยู่บริเวณที่มีความชุ่มชื้นสูง เฟิร์นชายผ้าสีดาที่อิงอาศัยตามกิ่งไม้ต่าง ๆ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสมบูรณ์ของระบบนิเวศน์ป่าพงัน นอกจากเฟิร์นแล้วเรายังจะพบกับพืชชนิดอื่น ๆ เช่น หัวร้อยรู เถาวัลย์ชนิดต่าง ๆ และเมื่อเดินไปเรื่อย ๆ เรายังจะพบพันธุ์ไม้ยักษ์ใหญ่ของป่าเขตร้อน อันได้แก่ ไม้ยางนา ซึ่งหาดูได้ง่ายในป่าพงัน ยางนาเป็นพันธุ์ไม้แห่งป่าดงดิบ ลำต้นที่สูงชะลูดขาวเด่นออกมาจากเรือนยอดหนาทึบของไม้เบื้องล่าง ไม้ยางนายังเป็นไม้ที่ให้ปริมาตรเนื้อไม้มาก และต้นที่ใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็อยู่บนเกาะพงันนี่เอง แต่น่าเสียดายยางนามักถูกเจาะเอาน้ำมันชัน หากถูกเจาะใช้มากเกินไปต้นจะโทรมและตายไปในที่สุด นอกจากนี้เรายังจะพบกับพันธุ์ไม้พื้นล่างประเภท ระกำ หลาวชะโอน และหวายที่ขึ้นอยู่ทั่วไป รวมทั้งกล้วยไม้เพชรหึง ที่เป็นกล้วยไม้ที่ลำต้นใหญ่ที่สุดในโลกที่พบขึ้นอยู่ตามคาคบไม้ตลอดเส้นทาง เพชรหึง เป็นดอกไม้ประจำอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ เส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติจะสิ้นสุดที่ จุดชมวิวโดมศิลา ซึ่งเป็นจุดชมวิวที่สามารถมองดวงอาทิตย์ตกได้สวยงามที่สุด เส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติมีความยาวประมาณ 1.5 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินประมาณ 2 ชั่วโมง เขาหรา เป็นยอดเขาที่สูงที่สุดของเกาะพงัน สูงประมาณ 627 เมตร จากระดับน้ำทะเล อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จเป็นจุดชมวิวที่สามารถมองเห็นทิวทัศน์ของเกาะพงันได้ทั่วทั้งเกาะ อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานไปทางทิศเหนือประมาณ 3 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินประมาณ 4 ชั่วโมง ในอดีตเขาหราเป็นสถานที่ตั้งเสาอากาศวิทยุของบริษัทที่สำรวจน้ำมันและก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย เพื่อใช้ติดต่อระหว่างบริษัทในกรุงเทพและเรือที่ใช้สำรวจในอ่าวไทย เขาหราเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยวมาเกาะพะงันแล้วต้องไปให้ถึง เส้นทางเดินสู่เขาหราสามารถที่จะเดินศึกษาธรรมชาติได้ตลอดเส้นทางเช่นกัน เพราะมีพันธุ์ไม้หลากหลายชนิด บนยอดเขาหรามีที่ราบประมาณ 50 ตารางเมตร สามารถกางเต๊นท์ได้ การดำน้ำชมปะการังในเขตอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จ ปัจจุบันการดำน้ำชมปะการังเป็นที่นิยมของนักท่องเที่ยวมาก และปะการังในเขตอุทยานแห่งชาติน้ำตกธารเสด็จก็สวยงามไม่แพ้ที่อื่นๆ ในอ่าวไทย กลุ่มเกาะพะงัน กลุ่มเกาะพะงันประกอบด้วยเกาะ จำนวนทั้งหมด 8 เกาะ คือ เกาะพะงัน เกาะม้า เกาะกงธารเสด็จ เกาะกงริ้น เกาะกงนุ้ย เกาะกงเกลี้ยง เกาะแตน และเกาะแตนอก เกาะพะงันเป็นเกาะที่มีขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นอันดับที่ 2 ของจังหวัดสุราษฎร์ธานี รองจากเกาะสมุย ตั้งอยู่ห่างจากฝั่งประมาณ 45 กิโลเมตร น้ำค่อนข้างใส ความโปร่งใสของน้ำประมาณ 3-6 เมตร แนวปะการังพัฒนาได้ดีทางด้านทิศตะวันตกและทิศใต้เป็นแนวปะการังริมฝั่ง( fringing reef) มีความกว้างประมาณ 100 เมตร จนถึง 1 กิโลเมตร โดยมีความกว้างมากที่สุดที่บริเวณอ่าววกตุ่ม โดยที่ทางทิศตะวันตกและทิศใต้โซนพื้นราบบริเวณถัดจากชายฝั่งออกมามีลักษณะเป็นแอ่งน้ำตื้น (lagoon) เป็นพื้นทราบมีเศษปะการังตายปะปน และในแอ่งน้ำบางบริเวณพบแนวหญ้าทะเลกว้างประมาณ 300-500 เมตร ส่วนโซนพื้นราบส่วนนอกมีคันหินกว้างประมาณ 20-50 เมตร ขนานกับแนวชายฝั่งเป็นซากหินปะการังซึ่งโผล่พ้นน้ำช่วงเวลาน้ำลง สันนิษฐานว่าเกิดจากการทำลายโดยพายุ ถัดออกมาพบปะการังมีชีวิตตลอดถึงโซนสันและโซนลาดชัน สิ้นสุดที่ระดับน้ำลึกประมาณ 1-11 เมตร แต่ส่วนใหญ่ก่อตัวถึงระดับน้ำลึก 2-7 เมตร แนวปะการังส่วนใหญ่อยู่ในสภาพสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี มีปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนลาดชันประมาณ 50-70 % และปะการังตายประมาณ 30-50 % ปะการังที่พบส่วนใหญ่เป็นปะการังโขด (P.lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังดอกกะหล่ำ) (P.damicornis) ปะการังไฟแบบแผ่น (M. Platyphalla) ปะการังดอกไม้ทะเล (Goniopora Sp.) ปะการังโต๊ะ (Acropora sp.) และปะการังเขายู่ยี่ (S.rus) ส่วนทางด้านทิศตะวันออกและทิศเหนือของเกาะ พบปะการังขึ้นบนโขดหินและเป็นกลุ่มปะการังบนโขดหิน ยกเว้นในอ่าวโฉลกหลำและชายฝั่งบางบริเวณที่กำบังจากคลื่นลมของอ่าวทางด้านทิศตะวันออก ที่มีลักษณะเป็นแนวปะการังริมฝั่ง ส่วนใหญ่มีสภาพสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี ปะการังเด่นที่พบได้แก่ปะการังสมองร่องยาว (P. daedalea) ปะการังจาน (Turbinaria sp.) ปะการังโขด (P.lutea) ปะการังดาวใหญ่ (D.heliopora) และปะการังเขากวาง (ACROPORA SPP.) เกาะพะงันมีพื้นที่แนวปะการังปรมาณ 9.23 ตารางกิโลเมตร ซึ่งมีมากเป็นอันดับ 2 ของจังหวัดสุราษฎร์ธานีรองจากเกาะสมุย โดยมีรายละเอียดแบ่งตามทิศต่าง ๆ ของเกาะดังนี้ ทิศเหนือ เริ่มตั้งแต่เกาะม้าเรื่อยไปทางทิศตะวันออกผ่านอ่าวโฉลกหลำจนถึงแหลมปากช่อง เกาะม้า เป็นเกาะที่มีขนาดเล็ก ลักษณะค่อนข้างกลม มีรัศมีไม่เกิน 400 เมตร ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะพะงัน มี หาดทรายและแนวปะการังเชื่อมต่อกับเกาะพะงัน แนวปะการังก่อตัวได้ดี เป็นแนวปะการังริมฝั่งมีความกว้างประมาณ 60 เมตร สิ้นสุดที่ระดับความลึก 4-5 เมตร มีสภาพสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี แต่ส่วนใหญ่มีสภาพสมบูรณ์ดีโดยเฉพาะทางด้านทิศตะวันตกและทิศเหนือ ส่วนทิศตะวันออกมีสภาพสมบูรณ์ปานกลาง มีปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนลาดชันประมาณ 30-60 % และปะการังตายประมาณ 30-40 % ปะการังที่พบส่วนใหญ่เป็นปะการังโขด (P.lutea) ปะการังสมองร่องยาว (Daedalea) ปะการังผิวยู่ยี่ (S.rus) และปะการังจาน (Turbinariasp.) เกาะพะงัน ทางด้านทิศเหนือส่วนใหญ่เป็นกลุ่มปะการังบนโขดหินและเริ่มมีปะการังลดลงบริเวณแหลมปากช่อง ซึ่งมีไม่ถึง 25 % ส่วนตรงบริเวณอื่นส่วนใหญ่แนวปะการังมีสภาพสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดีมีปะการังมีชีวิตประมาณ 30-40 % และปะการังตายประมาณ 30-40 % ในอ่าวโฉลกหลำ มีแนวปะการังพัฒนาได้ดีจนมีลักษณะเป็นแนวปะการังริมฝั่ง ยกเว้นตรงบริเวณกลางอ่าวไม่มีปะการังขึ้นอยู่ แนวปะการังมีความกว้างประมาณ 100-400 เมตร สิ้นสุดที่ระดับน้ำลึกประมาณ 3-5 เมตร แนวปะการังส่วนใหญ่อยู่ในสภาพเสื่อมโทรมจนถึงเสื่อมโทรมมาก อาจมีสามเหตุจากพายุ เนื่องจากเป็นด้านที่รับลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศตะวันออก เริ่มตั้งแต่บริเวณแหลมปากช่องลงมาจนถึงแหลมเทียนหรือแหลมหาดริ้น ปะการังส่วนใหญ่ก่อตัวบนแนวหิน มีสภาพสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี ประกอบด้วยปะการังมีชีวิตปกคลุม 10-30 % และปะการังตาย 5-20 % ของพื้นที่ ปะการังที่พบส่วนใหญ่ได้แก่ ปะการังจาน (Turbinaria sp.) ปะการังสมองร่องยาว (P.daedalea) ปะการังโขด (P.lutea) และพบแนวปะการังริมฝั่งในอ่าวที่กำบังจากคลื่นลมซึ่งส่วนใหญ่เป็นอ่าวที่มีขนาดเล็ก ยกเว้นอ่าวหาดริ้นซึ่งเป็นหาดที่กว้างใหญ่ มีหาดทราบขาวละเอียดเป็นแหล่งที่มีนักท่องเที่ยวนิยมมาเที่ยวอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดสุราษฎร์ธานี และมีแนวปะการังที่มีสภาพสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี มีความกว้างประมาณ 1-3 เมตร ปะการังชนิดเด่นที่พบในบริเวณอ่าวได้แก่ ปะการังโขด (P.lutea) และปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ทิศใต้ เริ่มตั้งแต่แหลมเทียนเรี่อยไปทางทิศตะวันตกผ่านบ้านใต้จนถึงอ่าวในวกบริเวณที่ตั้ง อำเภอเกาะพะงัน แนวปะการังก่อตัวได้ดีจนมีลักษณะเป็นแนวปะการังริมฝั่งตลอดชายฝั่งทางด้านทิศใต้ ความกว้างของแนวตั้งแต่ 100-600 เมตร โดยกว้างมากที่สุดตรงบริเวณบ้านในวกใกล้กับที่ตั้งของอำเภอเกาะพะงัน สิ้นสุดที่ระดับความลึก 2-5 เมตร แนวปะการังส่วนใหญ่มีสภาพสมบูรณ์ดี มีปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนพื้นราบประมาณ 60-70 % และปะการังตายประมาณ 30-40 % ส่วนใหญ่เป็นพวกปะการังโขด (P lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังไฟแบบแผ่น (M.platyphylla) ปะการังดอกไม้ทะเล (Goniopora sp.) และปะการังผิวยู่ยี่ (S.rus) ทิศตะวันตก เริ่มตั้งแต่อ่าวในวกตรงบริเวณที่ตั่งของอำเภอเกาะพะงันเรื่อยขึ้นไปทางทิศเหนือผ่านอ่าววกตุ่มจนถึงเกาะม้า ทางด้านทิศนี้แนวปะการังก่อตัวได้ดีที่สุดซึ่งแนวปะการังมีความกว้างมากโดยเฉลี่ยกว้างประมาณ 300-800 เมตร และกว้างที่สุดบริเวณอ่าววกตุ่ม ซึ่งแนวปะการังมีความกว้าง 1 กิโลเมตร ถึงระดับความลึกประมาณ 2-5 เมตร ปะการังส่วนใหญ่มีสภาพสมบูรณ์ดี ประกอบด้วยปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนลาดชันประมาณ 50-70 % และปะการังตายปกคลุมพื้นที่ 30-40 % ยกเว้นในอ่าวในวกตรงบริเวณบ้านท้องศาลา แนวปะการังมีสภาพสมบูรณ์ระดับปานกลางเนื่องจากอยู่หน้าแหล่งชุมชนและมีเรือเข้าออกที่ท่าเรือเฟอร์รี่ อยู่เป็นประจำทำให้น้ำค่อนข้างขุ่น ปะการังจึงมีความสมบูรณ์ต่ำกว่าบริเวณอื่นในด้านเดียวกัน ปะการังเด่นที่พบเป็นพวกปะการังโขด (P lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังดอกไม้ทะเล (Goniopora sp.) ปะการังดอกกะหล่ำ ( P.damicornis ) และปะการังไฟแบบแผ่น ( M. platyphylla ) เกาะกงธารเสด็จ เกาะกงธารเสด็จ เป็นเกาะที่มีขนาดเล็ก ตั้งอยู่ห่างจากเกาะพะงันไปทางด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ประมาณ 200 เมตร แนวปะการังก่อตัวได้ดีทางด้านทิศตะวันตกเป็นแนวปะการังริมฝั่ง กว้างไม่เกิน 20 เมตร สิ้นสุดที่ระดับความลึกประมาณ 2-3 เมตร มีสภาพความสมบูรณ์ปานกลาง ปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนลาดชันประมาณ 50 % และปะการังตายประมาณ 50 % ส่วนด้านอื่นพบปะการังขึ้นบนโขดหินมีสภาพสมบูรณ์ดีมาก มีปะการังมีชีวิตประมาณ 30-35 % และปะการังตายประมาณ 10-15 % ส่วนใหญ่เป็นปะการังโขด (P.lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp) เกาะกงธารเสด็จมีพื้นที่แนวปะการังน้อยมากประมาณ 0.001 ตารางกิโลเมตร เกาะกงริ้น เกาะกงริ้นเป็นเกาะที่มีขนาดเล็ก ลักษณะค่อนข้างกลม ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของแหลมเทียน ห่างออกมาประมาณ 300 เมตร สิ้นสุดที่ระดับความลึกประมาณ 2-3 เมตร มีลักษณะเป็นแนวปะการังริมฝั่งทางด้านทิศเหนือ เพราะมีแหลมเทียนช่วยกำบังคลื่นลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ส่วนด้านทิศตะวันตกเป็นกลุ่มปะการังบนโขดหินที่มีปะการังขึ้นอยู่อย่างหนาแน่นโดยมีปะการังมีชีวิต และปะการังตายปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนลาดชันประมาณ 60 % และปะการังตายประมาณ 40 % ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพวกปะการังโขด (P. lutea) เกาะกงริ้นมีพื้นที่แนวปะการัง 0.005 ตารางกิโลเมตร เกาะกงนุ้ย เกาะกงนุ้ยเป็นเกาะที่มีขนาดเล็ก ตั้งอยู่ห่างจากเกาะพะงันไปทางทิศตะวันออกประมาณ 1 กิโลเมตร แนวปะการังก่อตัวได้ดี มีลักษณะเป็นแนวปะการังริมฝั่งโดยรอบเกาะ เนื่องจากมีเกาะพะงันช่วยกำบังคลื่นลม ความกว้างของแนวประมาณ 60-120 เมตร ปะการังก่อตัวลงไปได้จนถึงที่ระดับน้ำลึก ประมาณ 6 เมตร โดยแนวปะการังมีส่วนของโซนพื้นราบกว้างมากที่สุดทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนทางด้านทิศตะวันตกและทิศเหนือส่วนใหญ่เป็นโซนลาดชันและลึกกว่าทางด้านทิศตะวันออกและทิศใต้ แนวปะการังมีสภาพความสมบูรณ์ปานกลาง โดยมีปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่บริเวณโซนลาดชันประมาณ 35-45 % และปะการังตายประมาณ 40-50 % ปะการังชนิดเด่นที่พบเป็นปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังโต๊ะ (Acropora spp.) และปะการังโขด (P.lutea) เกาะกงนุ้ยมีพื้นที่แนวปะการังประมาณ 0.058 ตารางกิโลเมตร เกาะกงเกลี้ยง เกาะกงเกลี้ยงเป็นเกาะที่มีขนาดเล็ก ลักษณะค่อนข้างรี ตั้งอยู่ห่างจากเกาะพะงันไปทางทิศตะวันออก ประมาณ 3.4 กิโลเมตร ปะการังขึ้นบนโขดหินรอบเกาะ แนวปะการังมีสภาพความสมบูรณ์ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี มีปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่ประมาณ 20-30 % และปะการังตายประมาณ 10% ปะการังที่พบส่วนใหญ่ ได้แก่ ปะการงสมองร่องยาว (P.daedalea) ปะการังดอกกะหล่ำ (P.damicornis) และปะการังเขากวาง (Acropora spp.) เกาะแตใน เกาะแตในเป็นเกาะที่มีขนาดเล็ก ตั้งอยู่บริเวณอ่าวในวก ตรงข้ามที่อำเภอเกาะพะงัน ห่างจากเกาะพะงันไปทางทิศตะวันตกประมาณ 1.2 กิโลเมตร แนวปะการังก่อตัวได้ดีโดยรอบเกาะ มีลักษณะเป็นแนวปะการังริมฝั่งความกว้างของแนวประมาณ 50-700 เมตร สิ้นสุดที่ระดับน้ำลึก 4 เมตร แนวปะการังทางด้านทิศตะวันตกของเกาะมีสภาพสมบูรณ์ดี ส่วนทางด้านทิศตะวันออกซึ่งอยู่ตรงข้ามท่าเรือของอำเภอเกาะพะงัน แนวปะการังส่วนใหญ่มีสภาพสมบูรณ์ปานกลาง เนื่องจากมีเรือเข้าออกเป็นประจำทั้งเรือเฟอร์รี่และเรือประมง ทำให้น้ำค่อนข้างขุ่น ปะการังจึงมีความสมบูรณ์ต่ำกว่าด้านทิศตะวันตก และพบว่ามีสาหร่ายชนิดต่าง ๆ เช่น สาหร่าย Halimeda, Padina และ Sagassum ขึ้นปะปนอยู่บนปะการังตาย นอกจากนี้ยังพบสัตว์น้ำจำพวกเหรียงหัวหอมเป็นจำนวนมากตรงบริเวณที่มีสาหร่ายขึ้นอยู่ ปะการังที่พบส่วนใหญ่เป็นปะการังโขด (P. lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังดอกไม้ทะเล (Goniopora sp.) และปะการังดอกกะหล่ำ (P. damicornis) ซึ่งทางด้านทิศตะวันออกพบขนาดโคโลนีของปะการังมีขนาดเล็กกว่าปะการังทางด้านทิศตะวันตก เกาะแตในมีพื้นที่แนวปะการังประมาณ 0.573 ตารางกิโลเมตร เกาะแตนอก เกาะแตนอกเป็นเกาะสัมปทางรังนก มีขนาดค่อนข้างเล็ก แต่มีขนาดใหญ่กว่าเกาะแตในเล็กน้อย ตัวเกาะมีลักษณะค่อนข้างชัน และมีส่วนโค้งเว้าทางด้านทิศเหนือและทิศใต้ ตั้งอยู่ห่างจากเกาะพะงันไปทางทิศตะวันตกประมาณ 4 กิโลเมตร แนวปะการังก่อตัวได้ดี เป็นแนวปะการังริมฝั่งรอบเกาะ ความกว้างโดยเฉลี่ยประมาณ 100 เมตร สิ้นสุดที่ระดับความลึกของน้ำประมาณ 3-8 เมตร ส่วนใหญ่มีสภาพสมบูรณ์ดีซึ่งมีปะการังมีชีวิตปกคลุมพื้นที่โซนลาดชันประมาณ 50-70 %