ประวัติความเป็นมา ประเพณีชักพระไม่ว่าจะเป็นทางบกหรือทางน้ำ สันนิษฐานว่า น่าจะสืบเนื่องมาจากตำนานเทโวโรหนสูตร ซึ่งมีหลักฐานปรากฏในคัมภีร์ขุกทกนิกายว่า ก่อนพุทธศก 80 ปี องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงเสด็จไปประทับจำพรรษา ณ เทวโลก ชั้นดาวดึงส์ เพื่อแสดงธรรมโปรดพุทธมารดาจนตลอดไตรมาส แล้วก็เสด็จกลับสู่ชมพูทวีป ในวันแรม 1 ค่ำเดือน 11 จากปฐมเหตุนี้เอง ชาวเมืองจึงถือว่าวันนี้เป็นวันพระเสด็จ และจัดเป็นประเพณีชักพระสืบต่อกันมา จนถึงปัจจุบันนี้ สำหรับประเพณีชักพระเกาะพะงัน มีความแตกต่างจากที่อื่น คือ ถือเอาวันแรม 8 ค่ำเดือน 11 เป็นวันชักพระ ด้วยเหตุที่ต้องอาศัยปัจจัยสำคัญ ได้แก่ ลมและน้ำ เนื่องจากเป็นการชักพระทางน้ำ ใช้อ่าวท้องศาลาเป็นบริเวณงาน ประเพณีชักพระทางน้ำเกาะพะงันเกิดขึ้นเมื่อใด ยากที่จะหาคำตอบได้แน่ชัด แต่จากการสอบถามผู้สูงอายุวัย 96 ปี ก็มีเพียงคำตอบที่คาดว่าน่าจะเป็นเวลาร้อยปีเศษมาแล้ว เพราะเมื่อเป็นเด็กก็มีประเพณีนี้แล้ว โดยทุกฝ่ายพร้อมเพรียงกันจัดงาน ดังคำกล่าวว่า "พระช่วยฟันพาย หญิงชายทุกวัยไปลงเรือ" บ้านทุกหลังเป็นบ้านร้าง 3 วัน ในทะเลเต็มไปด้วยเรือมาด เรือเพรียว นับ 100 ลำ ที่ผูกโยงกับเชือกเส้นเดียวกันจากเรือพนมพระ ช่วยกันพายลากเรือพนมพระไปทั่วบริเวณอ่าวท้องศาลา พร้อมกับร้องเพลงชักพระที่มีทำนองไพเราะ และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว กิจกรรมภาคกลางวัน มีการทำบุญเลี้ยงพระช่วงเช้า แล้วทุกคนไปลงเรือแห่พระ จนได้เวลาถวายภัตตาหารเพลจึงหยุดพัก ภาคบ่าย ลงเรือแห่พระ ร้องเพลง แข่งเรือพาย ประกวดเรือพระ เป็นต้น จนถึง 5 โมงเย็น ในภาคกลางคืน มีการร่วมฟังพระธรรมเทศนา ทำกิจกรรมดังกล่าวนี้จนครบ 3 วัน โดยมีวัดราษฎร์เจริญเป็นศูนย์กลางการจัดงาน ต่อมา สภาพเศรษฐกิจและสังคมเกาะพะงัน เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว กลายเป็นเมืองท่องเที่ยวสำคัญของชาวไทยและชาวต่างประเทศ อาชีพและการดำเนินชีวิตของชาวเกาะพะงันก็เปลี่ยนแปลงไป การจัดและร่วมกิจกรรมงานชักพระก็ไม่สามารถทำได้เหมือนก่อน โดยเปลี่ยนแปลงรูปแบบไปบ้าง อย่างไรก็ตาม ชาวเกาะพะงันก็ไม่มีวันทอดทิ้งงานประเพณีสำคัญนี้ ได้ร่วมมือกันจัดงานมาทุกปี ไม่เคยขาด เป็นที่ชื่นชมของผู้มาพบเห็นและผู้มาร่วมงานได้รับความสุขกันถ้วนหน้า สร้างความสมานสามัคคีพร้อมกับการทนุบำรุงพระพุทธศาสนาได้อย่างดียิ่ง เพลงชักพระเกาะพะงัน เพลงชักพระมีมานานควบคู่กับงานประเพณีชักพระ และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ลักษณะขอเพลง จะเป็นคำกลอน วรรคหน้า 8 คำ วรรคหลัง 6 คำ เนื้อหาสาระหลากหลาย เช่น เมื่อเข้าใกล้เรือพนมพระ ก็ร้องไหว้พระ หรือชมบารมีพระที่เสด็จมาทางน้ำ ชมความงามของเรือพนมพระ เล่าประวัติงานชักพระ ชมสถานที่ต่าง ๆ ชมบุคคล และเกี้ยวพาราสีระหว่างพายเรือ ซึ่งมีเรือผู้ชายและเรือผู้หญิง เพลงชักพระนี้ จะนำมาร้องกันในงานประเพณีชักพระเท่านั้น ส่วนการถ่ายทอดเพลง และการแต่งเพลงนั้น เป็นไปตามธรรมชาติ คือเมื่อเรียนรู้ฉันทลักษณ์ ก็ไปแต่งเองตามชอบใจ ผู้ที่แต่งไม่ได้ ก็ต้องขอให้ผู้อื่นแต่งให้ การร้องเพลงชักพระ ในเรือแต่ละลำ จะมีหญิงล้วน หรือชายล้วนลำละ 4-5 คน ถ้าเป็นเรือของผู้หญิง คนที่นั่งหัวเรือมักจะเป็นคนสวย คนท้ายเรือเป็นผู้อาวุโส คอยดูแลคุ้มครองสาว ๆ ไม่ให้เรือผู้ชายเข้ามาใกล้นัก เรือผู้ชายก็จะร้องเพลงไปพร้อม ๆ กับซัด (ปา) สาหร่ายไปที่เรือผู้หญิง แต่หากใครเข้าไปจับกราบเรือผู้หญิง ก็จะถูกตีด้วยไม้พายของผู้อาวุโสท้ายเรือ ผู้ชายจึงมักร้องอ้อนว่า "ขอโทษนายท้ายไหว้ก่อนทัก อย่าข้องอย่าขัดเลยหนา" ถ้าเป็นทั่ว ๆ ไปอาจจะร้องว่า "พบคนรู้จัก ทักกันตามควร ยกม้วนหร่ายดัก สวัสดี" ซึ่งในเรือแต่ละลำมีพ่อเพลง-แม่เพลงร้องนำ และมีลูกคู่รับ การแต่งกายในการร้องเพลงชักพระ แต่เดิมไม่พิถีพิถันกันนัก เพียงแต่ให้ดูเรียบร้อย ต่อมามีการจัดทีม จึงมีเสื้อทีมสีต่าง ๆ และเปลี่ยนจากนุ่งโจงกระเบนมาเป็นนุ่งผ้าถุง ใส่หมวกสีต่าง ๆ เป็นทีม ๆ ไป เมื่อปี พ.ศ. 2521 นายเถกิงศักดิ์ พัฒโน นายอำเภอเกาะพะงันในขณะนั้น (ปัจจุบันเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดลำพูน) ได้เขียนถึงการแห่พระน้ำเกาะพะงันไว้ว่า... ....แต่พะงันนั้นถือวันแรมแปดค่ำ แห่พระน้ำสนุกเหลือเรือสลอน เพราะวันนี้ฝั่งเจิ่งนองน้ำดูงามงอน คนแต่ก่อนจึงจัดสรรเป็นวันงาน มิตรเกาะเต่าโฉลกบ้านเก่าโฉลกหลำ วกตุ่มนำศรีธนูดูอาจหาญ ท้องศาลาหินกองท้องนายปาน ทั้งสถานบ้านใต้ร่วมสายใจ ธารเสด็จมะเดื่อหวานบ้านในสวน ทุกคนล้วนใจถึงซึ้งเพียงไหน ทั้งในวกก็ออกเรือเพื่อโยงใย เชื่อมสายใจแก่กันให้มั่นคง รวมที่ท้องศาลามาแข่งขัน ประกวดประชันประเพณีที่สูงส่ง เข้าสายเชือกแล้วกระจายรายเป็นวง ลากเรือทรงยอดพนมในยมนา ยึดเอาท้องทะเลกว้างอย่างสนาม แห่พระยามวสันต์ออกพรรษา เด็กหนุ่มสาวเฒ่าแก่แห่กันมา ล้วนเสื้อผ้าชุดใหม่ใส่ประชัน เรือพนมค่อยค่อยลอยคล้อยเคลื่อน ประหลาดเหมือนวันพระจากฟากสวรรค์ โชคดีที่พี่ได้เห็นเป็นบุญครัน เจ้าจอมขวัญมาร่วมด้วยได้ช่วยงาน แข่งเรือเร็วเรือสาวงามตามจังหวะ พนมพระมาประกวดอวดชาวบ้าน มีประกวดขวัญใจสาวในงาน ประกวดท่านผู้เฒ่าคราวมารดา เรียกประกวดสาวน้อยอร่อยเหาะ เลือกได้เหมาะน่ารักเป็นหนักหนา วัยหกสิบเกล้าจุกเหมือนตุ๊กตา แต่งเสื้อผ้าชุดไทยแท้แต่โบราณ.... ตัวอย่างกลอนประกวดเพลงชักพระอำเภอเกาะพะงัน ปีพ.ศ. 2540 ของโรงเรียนบ้านมะเดื่อหวาน "ชมงาน" แต่งโดย นายดิถี อุทุมสกุลรัตน์ ขออัญชุลี ท่านที่มีบุญ ค้ำจุน ปกปัก รักษา ชักพระ พะงัน นับวันโรยรา ช่วยมายกย่องของไทย ปีนี้อำเภอเสนอประหยัด เพราะรัฐสั่งมาอย่าใหญ่ ไทยทำไทยขาย ไทยใช้ของไทย เชิญไป เที่ยวงานบ้านเรา จัดที่หัวท่า เรือพระลอยล่อง ฆ้องกลองก้องไกลไม่เหงา เรือเพรียวเกี่ยวสายนายท้ายใคร่เมา ฉวยเอามัดหรายหมายแรง ผัดไทยไก่ย่างตามทางเดินผ่าน หนมหวานใส่โหลโชว์แผง ราดหน้าผ้าร้ายต้มไว้ไม่แพง เหล้าแดงหยาดองลองแล ไข่ต้มส้มเขียวก๋วยเตี๋ยวเหนียวหลาม หม้อชามถามขายหงายแผ ร้านผ้าน่าใส่ชั้นในไหมแพร ขายแจไม้ขีดมีดคม ของเล่นหมาหมีลิงตีกลองชุด สวยสุดตุ๊กตาผ้าผม รถไฟใส่ถ่านข้างร้านปืนลม ระงมรถซิ่งวิ่งชน มหรสพมีครบกลางแจ้ง สีแสงยั่วตาน่าสน...